Bir hastaya şifa, diğerine tehlike: İlaç yan etkileri endişe yaratıyor

Uzmanlar, modern tıpta “herkese aynı ilaç” yaklaşımı yerini kişiye özel tedavi tartışmalarına bırakırken genetik farklılıkların ilaçların etkisini doğrudan belirlediğini vurguluyor.

Tıpta Yeni Dönem: Aynı İlaç Her Hastada Aynı Etkiyi Göstermiyor

Modern tıbbın uzun yıllardır uyguladığı “her hastaya aynı ilaç” modeli, yerini kişiye özel tedavi tartışmalarına bırakıyor. Uzmanlar, aynı hastalığa sahip bireylerin ilaçlara tamamen farklı tepkiler verebileceğini, bir kişiyi iyileştiren bir tedavinin bir diğerinde hayati riskler doğurabileceğini belirtiyor. Bu durumun temel nedeni ise bireylerin genetik farklılıkları.

Genetik Yapı ve “Farmakogenetik” Faktörü

İstanbul Eczacı Odası Yönetim Kurulu Üyesi Özben Özge Yüksel, ilaçların vücuttaki yolculuğunu genetik yapının belirlediğini ifade ediyor. Farmakogenetik olarak adlandırılan bu durumu Yüksel şu sözlerle açıklıyor:

“Bir ilacı alan kişilerde karaciğer enzimleri farklı çalışabiliyor. Kimisinde ilaç hızla vücuttan atılarak etkisiz kalırken, kimisinde parçalanamıyor ve birikerek zehirlenmeye, hatta ölüme yol açabiliyor.”

Ölümcül Doz ile Tedavi Dozu Arasındaki İnce Çizgi

Özellikle kanser (onkoloji) ve kalp-damar (kardiyovasküler) hastalıklarında doğru doz ayarlamasının hayati önem taşıdığını belirten Yüksel, kemoterapi ilaçlarından çarpıcı bir örnek veriyor:

• Bazı kritik ilaçlarda tedavi edici doz (örneğin 200 mg) ile ölümcül doz (300 mg) arasındaki fark çok azdır.
• Aynı kiloda ve aynı klinik tabloya sahip iki hasta, aynı dozdaki ilaca tamamen farklı (biri ağır yan etkiyle) yanıt verebilir.
• Aile bireylerinde benzer ilaç reaksiyonlarının görülmesi, genetik bir yatkınlığın önemli bir işareti olabilir.

Yüksek Maliyet Yaygınlaşmayı Engelliyor

Hayati öneme sahip bu genetik testler, Türkiye’de henüz yaygın olarak kullanılamıyor. İstanbul Eczacı Odası Yönetim Kurulu Üyesi Yüksel, parasetamol gibi güvenli aralığı geniş ilaçlarda bu testlere gerek olmadığını ancak riskli ilaçlarda hayati olduğunu vurguluyor.

Buna rağmen, Türkiye’deki sağlık bütçesi zorlukları ve yüksek test maliyetleri nedeniyle, kişiye özel tedavi uygulamaları günümüzde hâlâ sınırlı düzeyde kalmaya devam ediyor.

KAYNAK

KARDEŞ HABER

24.05.2026 SAAT 23:02