11
Etiyopya’da Tarihi Yatırım: 110 Milyon Yolcu Kapasiteli Afrika’nın En Büyük Havalimanı İnşa Ediliyor
Etiyopya’da yapımı süren 12,5 milyar dolarlık Bishoftu Uluslararası Havalimanı, 2030’da açıldığında Afrika’nın en büyük havacılık merkezi olacak. Proje, kıta içi uçuşları güçlendirmeyi ve Afrika’yı küresel aktarma merkezlerine bağımlılıktan çıkarmayı hedefliyor
Afrika kıtasında şehirler arası hava ulaşımı çoğunlukla Avrupa ve Orta Doğu merkezli aktarma noktaları üzerinden gerçekleşiyor. Etiyopya’da inşası süren 12,5 milyar dolarlık yeni havalimanı ise bu yapıyı değiştirerek kıta içi doğrudan uçuşların artırılmasını hedefliyor.
CNN’in haberine göre; başkent Addis Ababa’nın yaklaşık 50 kilometre güneydoğusunda, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali’nin “Afrika tarihinin en büyük havacılık altyapı projesi” olarak tanımladığı havalimanının inşasına ocak ayında başlandı.
Bishoftu Uluslararası Havalimanı’nın 2030 yılında iki pistle açılması ve yıllık 60 milyon yolcu kapasitesine sahip olması planlanıyor. Bu kapasitenin ilerleyen dönemde 110 milyon yolcuya çıkarılması hedefleniyor. Bu rakam, 2025 yılında 106 milyon yolcuya ev sahipliği yapan dünyanın en yoğun havalimanı Atlanta Hartsfield-Jackson’ı da aşabilir.
Proje, Afrika’nın filo büyüklüğü, yolcu sayısı ve gelir bakımından en büyük havayolu şirketi olan devlet destekli Ethiopian Airlines tarafından yürütülüyor. CEO Mesfin Tasew, CNN’e yaptığı açıklamada şirketin maliyetin yüzde 30’unu doğrudan öz sermaye ile karşılayacağını söyledi. Kalan 8 milyar dolarlık finansmanın ise henüz temin edilmediği, bu süreçte ABD, Çin ve son olarak İtalya ile görüşmeler yapıldığı belirtildi.
Afrika hava taşımacılığını birbirine bağlamak
Addis Ababa halihazırda Afrika’nın önemli havacılık merkezlerinden biri olsa da, Ethiopian Airlines’ın ana üssü olan Bole Uluslararası Havalimanı kapasitesine hızla yaklaşıyor ve genişleme imkanı bulunmuyor.
Ağırlıklı olarak aktarmalı yolculara hizmet verecek yeni havalimanıyla Ethiopian Airlines, dünyanın en hızlı büyüyen havacılık pazarlarından biri olan Afrika’da kıtalar arası bağlantıyı güçlendirmeyi hedefliyor.
Yeni havalimanı ayrıca Afrika’nın yeterince kullanılmayan kargo kapasitesini de değerlendirebilir. Bu durum, kıtanın serbest ticaret anlaşması olan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Alanı’nı (AfCFTA) destekleyebilir. Havalimanının yıllık 3,73 milyon ton kargo kapasitesi olması planlanıyor.
Arizona State Üniversitesi Thunderbird Küresel Yönetim Okulu İcra Direktörü ve Brookings Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Landry Signé, “Afrika havayolları şu anda dünya genelinde en güçlü kargo talep artışını kaydediyor; yıllık yüzde 15–16 büyüme, küresel ortalama olan yüzde 5,5’in oldukça üzerinde” dedi.
Ancak Signé, Bishoftu Uluslararası Havalimanı’nın başarısının pistlerin yanı sıra lojistik altyapıya da bağlı olduğunu vurguladı: yollar, demiryolu, güvenilir enerji ve gümrük sistemleri.
Finansman konusunda ise Signé, “Sinyaller şu ana kadar olumlu, ancak 8 milyar doları bir yıl içinde toplamak iddialı bir hedef” dedi. Finansmanın gecikmesi durumunda 2030 açılış hedefinin zorlaşabileceğini belirtti.
“Etiyopya’nın nasıl bir yer olduğuna dair bir his”
Terminal tasarımını, Pekin Daxing Havalimanı ve Mumbai’nin lotus şeklindeki havalimanı gibi projeleri yapan Zaha Hadid Architects (ZHA) üstleniyor.
ZHA Havacılık Direktörü Cristiano Ceccato, tasarımın Etiyopya’nın Büyük Rift Vadisi’nden ilham aldığını söyledi. Tek bir ana aks boyunca uzanan terminal, Etiyopya’nın farklı kültür ve coğrafyalarını yansıtan dört kola ayrılıyor.
Ceccato, “Transit yolculara Etiyopya’nın nasıl bir yer olduğunu hissettiriyorsunuz; Afrika’yı hissediyor ve dokunuyorsunuz” dedi.
Yarı açık alanlar ve avlular, Bishoftu’nun ılıman ikliminden faydalanacak şekilde tasarlanıyor. Ceccato, “Gerçekten dışarıdasınız, bu bir havalimanı için oldukça benzersiz” ifadelerini kullandı.
Tasarımcılar ayrıca sürdürülebilirliğin önceliklendirildiğini, yerel malzemeler, güneş enerjisi ve sahadaki yeni sulak alanları besleyen yağmur suyu sisteminin kullanıldığını belirtti. Ancak havacılık sektörü hâlâ küresel karbon emisyonlarının yüzde 2–3’ünden sorumlu.
Toplumsal tepkiler
Proje, 9.000 dönümden fazla tarım arazisinden 15.000’den fazla kişinin yer değiştirmek zorunda kalması nedeniyle tartışmalara da yol açtı.
Ethiopian Airlines, yerinden edilenler için 350 milyon dolar harcayarak 1.400 ev, elektrik, su, okul ve sağlık tesisleri içeren yeniden yerleşim programı yürüttüğünü açıkladı.
Ancak bazı yerel sakinler, medyaya yaptıkları açıklamalarda herhangi bir tazminat veya konut alamadıklarını söyledi. Şehir yönetimi ise iddiaları reddetti.
Signé, CNN’e yaptığı değerlendirmede, Afrika’daki büyük projelerde yerinden edilmenin çoğu zaman “bir yönetişim sorunu değil, lojistik bir sorun gibi ele alındığını” söyledi.
350 milyon dolarlık taahhüdün birçok benzer projeye kıyasla güçlü olduğunu belirten Signé, çözülmemiş toplumsal sorunların projenin gecikmesine ve yeni yatırım çekme kapasitesinin etkilenmesine yol açabileceğini vurguladı.
Bölgesel rekabet
Bishoftu, kıta genelinde artan havalimanı yatırımlarının en büyüğü konumunda. Bu yatırımlar arasında Ruanda’daki 2 milyar dolarlık Bugesera Havalimanı, Burkina Faso’daki Ouagadougou-Donsin Havalimanı ve Kazablanka, Kahire ve Nairobi’deki büyük genişletmeler bulunuyor.
Ethiopian Airlines CEO’su Tasew, yeni havalimanının Afrika için Dubai veya Doha’nın Orta Doğu’daki rolüne benzer şekilde güçlü bir bölgesel merkez olmasını istediklerini söyledi.
Ancak bu hedefin tek başına gerçekleştirilemeyeceğini de kabul etti: “Afrika’da hava bağlantısı olması gerektiği seviyenin çok gerisinde. Kıtalar arası kesintisiz bağlantı için diğer Afrika havayollarıyla iş birliği yapmalıyız”
2025 Aviation Africa Zirvesi’nde Afrika ulaştırma bakanları, Afrika Kıtası Hava Taşımacılığı Tek Pazarı’nı (SAATM) hızlandırmaya yönelik bir eylem planı kabul etti. Bu sistem, üye ülkeler arasında havayollarının serbestçe uçmasını öngörüyor.
2018’den bu yana 38 ülke bu sisteme katıldı ve 110’dan fazla yeni kıtalar arası rota açıldı. Araştırmalar, sistemin tam uygulanması halinde Afrika içi yolcu trafiğinin yüzde 141 artabileceğini ve bilet fiyatlarının yüzde 35’e kadar düşebileceğini gösteriyor.
Ancak daha küçük havayolları ve ülkeler, büyük şirketlerin avantaj sağlayarak pazarı domine etmesinden endişe ediyor.
Euromonitor International Afrika ve Orta Doğu Bölge Analiz Müdürü Christy Tawii, “Ethiopian Airlines hâlâ pazar lideri, ancak bölgesel rekabet giderek artıyor” dedi.
Tawii ayrıca, havalimanının tek başına yeterli olmayacağını belirterek, gerçek bir bağlantı artışının politika uygulamaları, vize serbestisi ve talep büyümesine bağlı olduğunu söyledi.
