Pasifik’in Dibinde “Nadir” Keşif: Japonya Çin’e Olan Bağımlılığını Bitirmek İçin Düğmeye Bastı

Japonya, Pasifik’in 6 bin metre derinliğinden nadir toprak elementi çıkardı. Minamitorishima Atolü açıklarındaki bu tarihi operasyon, Tokyo’nun Çin’e olan bağımlılığını kırmak için yürüttüğü kapsamlı stratejinin parçası. Yatağın 16 milyon tonun üzerinde rezerv barındırdığı tahmin ediliyor

Japonya, dünyanın en uzak köşelerinden birinde tarihi bir hamle gerçekleştirdi: Pasifik Okyanusu’nun 6 bin metre derinliğindeki deniz tabanından nadir toprak elementleri içeren tortul numuneler çıkardı. Bu adım, küresel ticaret savaşının tam ortasında Tokyo’nun Pekin’e olan bağımlılığını kırmak için yürüttüğü kapsamlı stratejinin en somut meyvesi oldu.

The Wired‘ın haberine göre operasyon, Tokyo’nun yaklaşık 2 bin kilometre güneydoğusunda yer alan ve Japonya’nın en ücra toprak parçalarından biri olan Minamitorishima Atolü’nün çevresinde gerçekleştirildi. Bilimsel derin deniz sondaj gemisi Chikyu ile yürütülen çalışma, bu derinlikte gerçekleştirilen dünyanın ilk numune alma girişimi olma özelliğini taşıyor.

“İmkansız görev” tamamlandı

Japon araştırmacılar, son yıllarda keşfedilen en umut verici sualtı yataklarından birinden nadir toprak elementi içeren tortulları gün yüzüne çıkarmayı başardı. Japon hükümeti sonucu “ekonomik güvenlik ve deniz geliştirme açısından önemli bir dönüm noktası” olarak nitelendirirken çıkarılan numunelerdeki element miktarı ve kalitesinin analizlerin tamamlanmasıyla netleşeceğini vurguladı.

Bölgede yalnızca disprosyum elementinin yaklaşık 730 yıllık, itriyumun ise 780 yıllık tüketimi karşılayacak rezerv bulunduğu tahmin ediliyor. Bazı hesaplamalara göre söz konusu sualtı yatağı 16 milyonun üzerinde ton nadir toprak elementi barındırıyor ve dünyanın üçüncü büyük rezervi konumuna aday.

Nadir toprak elementleri neden bu kadar kritik?

Nadir toprak elementleri, 17 metalden oluşan ve ileri teknoloji üretiminin vazgeçilmez girdilerini oluşturan bir grup. Elektrikli araç motorları, rüzgar türbinleri, yarı iletkenler, radar sistemleri ve füzelerden elektronik tüketici ürünlerine kadar geniş bir üretim yelpazesinde kullanılan bu metaller, hem ekonomik hem de savunma sanayii açısından stratejik öneme sahip. Çin ise küresel nadir toprak üretiminin büyük bölümünü elinde bulundurarak bu alanda fiilen tekel konumunda.

Her şey 2010 kriziyle başladı

Tokyo’nun madencilik alanında bağımsızlık arayışı aslında yeni değil; kökleri 2010’daki diplomatik krize dayanıyor. Senkaku Adaları yakınlarında bir Çin balıkçı teknesiyle Japon sahil güvenlik birimleri arasında yaşanan çarpışma olayının ardından Pekin, yaklaşık iki ay boyunca Japonya’ya yönelik nadir toprak ihracatını durdurdu. O dönemde Tokyo, bu elementlerin yüzde 90’ından fazlasını Çin’den ithal ediyordu.

Ambargo, başta otomotiv sektörü olmak üzere Japon sanayiini paniğe sürükledi. Bir yıl içinde nadir toprak fiyatları on katına çıktı. Diğer sanayi ülkeleri bu gelişmeyi geçici bir gerilim olarak yorumlarken Japonya, krizi yapısal bir uyarı işareti olarak okudu. Tek bir tedarikçiye, dahası bölgesel bir rakibe bu denli bağımlı olmak, yüksek sanayileşme düzeyine sahip bir ekonomi için varoluşsal bir risk anlamına geliyordu.

Japonya’nın çok cepheli stratejisi

Japonya bu krizin ardından köklü bir strateji değişikliğine gitti. Hükümet, yalnızca yeni tedarikçi arayışına girmekle kalmadı; aynı anda birden fazla cephede harekete geçti. Avustralya’daki Lynas Grubu başta olmak üzere yurt dışındaki madenlere ortak olundu, stratejik stoklar oluşturuldu, geri dönüşüm kapasitesi artırıldı ve daha az disprosyum kullanan yeni nesil mıknatıs teknolojileri geliştirildi.

Japonya’nın Çin’e bağımlılığı son yıllarda yüzde 50 düzeyine geriledi. Analistlere göre başka hiçbir büyük sanayi ülkesi bu oranın altına inmeyi başaramadı.

Stratejik stok ve teknolojik üstünlük

Uzmanlar, Japonya’nın başarısını mümkün kılan iki ek unsura dikkat çekiyor. Birincisi stratejik rezerv politikası: Hükümetin oluşturduğu stoklar, olası bir tedarik kesintisinde sanayiin anında durmasını önleyen tampon bölge işlevi görüyor. Bu seçenek kulağa yalın gelse de uzun vadeli vizyon ve sermaye gerektiriyor; pek çok ülke böyle bir adım atmaya ne istekli ne de hazır.

İkinci unsur ise Japon ekonomisinin yapısal özelliği: Japonya, nadir toprak elementlerini ithal eden bir ülke olmakla kalmıyor, aynı zamanda bu elementleri yüksek katma değerli bileşenlere dönüştüren ileri bir oyuncu konumunda. Bu teknolojik birikim, “daha azıyla daha fazlasını yapmayı” mümkün kılıyor ve bağımlılığı azaltmada tedarik zinciri dönüşümü kadar belirleyici bir etken oluyor.

Kaynak: Gazete Oksijen