İran’da İnternet Sansürünü Aşmak: Halk Çevrimiçi Kalabilmek İçin Hangi Yöntemleri Kullanıyor?

ABD-İsrail ile yaşanan savaşın ardından İran’da internet erişimi neredeyse tamamen kesildi. Kullanıcılar VPN ve özel bağlantılarla çevrimiçi kalmaya çalışırken, artan fiyatlar, dolandırıcılık ve güvenlik tehditleri günlük yaşamı zorlaştırıyor

ABD-İsrail ile İran arasında yaşanan savaşın ardından İran yönetimi internet erişimine yönelik sert kısıtlamalar getirdi. Küresel internet izleme kuruluşu NetBlocks’a göre ülkede yaklaşık 20 gündür süren kesinti nedeniyle bağlantı oranı yüzde 1’in altına düştü.

Yetkililerin uyguladığı kısıtlamalar, ülke genelinde neredeyse tam bir internet karartmasına yol açarken, kullanıcılar sınırlı ve riskli yöntemlerle çevrimiçi kalmaya çalışıyor.

Starlink sınırlı, VPN karaborsası yaygın

Middle East Eye’ın aktardığına göre internete erişim için kullanılan yöntemlerin başında uydu tabanlı Starlink sistemi geliyor. Ancak ekipman maliyetinin yüksek olması ve ülkeye girişinin zor olması nedeniyle bu yöntem yaygın değil. Ayrıca kullanıcılar, bu sistemin yetkililer tarafından daha kolay tespit edilebileceğini düşünüyor.

Daha yaygın yöntem ise VPN ve özel bağlantı yapılandırmaları. Kullanıcılar, telefonlarına kurdukları OpenVPN ve V2Ray gibi uygulamalar aracılığıyla yurt dışındaki sunuculara bağlanarak sansürü aşmaya çalışıyor.

Tahran’da yaşayan ve güvenlik gerekçesiyle takma isim kullanan Elaheh, VPN erişimini karaborsadan satın aldığını söylüyor.

“Telegram’da VPN ve bağlantı ayarları satan kişiler var. Genelde bir tanıdık aracılığıyla ulaşabiliyorsunuz” diyen Elaheh, satılan şeyin klasik bir uygulama olmadığını vurguluyor.

“Size bir yapılandırma veriyorlar. Bunu telefon ayarlarına girip OpenVPN gibi uygulamalarla bağlanıyorsunuz.”

Dolandırıcılık vakaları artıyor

Ancak bu karaborsa güvenilir değil. Kullanıcılar sık sık dolandırıcılıkla karşılaşıyor.

Maryam, bir arkadaşının yönlendirmesiyle ulaştığı satıcıya bir haftalık sınırsız VPN için yaklaşık 70 milyon riyal (45-50 dolar) ödediğini ancak hizmet alamadığını anlatıyor.

“Parayı ödedim. Sonra tüm bağlantı yollarının engellendiğini söyledi. Günler geçti, hâlâ erişim yok ve paramı geri vermedi” diyen Maryam, satıcının sürekli bahane ürettiğini belirtiyor.

“Aslında satılan şey teknik bir sistem”

Bilgisayar mühendisliği eğitimi alan ve VPN erişimi satan 32 yaşındaki Alireza ise sistemin teknik işleyişini şöyle açıklıyor: “İran’da internet kısıtlandığında ya belirli siteler engellenir ya da global ağa erişim yavaşlatılır. Sistem tamamen kapanmaz, filtrelenir.”

Alireza’ya göre kullanıcılar bir uygulama değil, teknik bir yapı satın alıyor: “Verdiğimiz şey; sunucu adresi, port, protokol ve şifreleme anahtarı içeren bir yapılandırma. Kullanıcılar bu bilgilerle yurt dışındaki sunuculara bağlanıyor. Basitçe söylemek gerekirse, başka bir ülkeden bağlanıyormuş gibi görünüyorlar.”

Güvenlik uyarıları ve gözaltılar

Bu yöntemleri kullanmak ciddi riskler barındırıyor. VPN kullanan Arman, bağlantının sık sık kesildiğini ancak asıl endişesinin güvenlik olduğunu söylüyor.

“Birkaç kez mesaj aldım. Küresel internete bağlandığımın bilindiği ve devam edersem sonuçları olacağı yazıyordu.” İranlı yetkililer de son haftalarda VPN satıcılarına yönelik operasyonlar düzenlendiğini ve çok sayıda kişinin gözaltına alındığını duyurdu.

Alireza, durumun artık daha ciddi olduğunu belirtiyor: “Bu sadece VPN satmak değil, güvenlik meselesi haline geldi. Artık sadece tanıdığımız kişilerle çalışıyoruz.”

Fiyatlar hızla yükseliyor

İnternet erişiminin zorlaşması fiyatları da hızla artırdı. 29 yaşındaki Pegah, savaşın başında bir haftalık erişim için 10 milyon riyal ödediğini, ancak fiyatların kısa sürede üç katına çıktığını söylüyor. “Bir hafta sonra 30 milyona yükseldi. Daha sonra arkadaşım için almak istediğimde 50 milyon istediler” diyen Pegah, bazı kullanıcıların çok daha yüksek ücretler ödediğini belirtiyor.

“Bir arkadaşım 100 milyon riyal ödedi ama çoğu zaman bağlantı bile kuramadı.”

Uzmanlara göre İran’da internetin kesilmesi yeni bir yöntem değil. Yetkililer, protestolar veya kriz dönemlerinde sık sık bu tür kısıtlamalara başvuruyor.

Ancak kullanıcılar, bu politikanın en çok sıradan insanları etkilediğini söylüyor.

Elaheh, kesintilerin yarattığı etkiyi şu sözlerle özetliyor: “Bunun bedelini önce halk ödüyor. Bu tür kesintiler sadece daha fazla öfke yaratıyor.”

İran’da internet erişimi, savaşın gölgesinde giderek daha pahalı, daha güvensiz ve daha belirsiz bir hale gelirken, kullanıcılar hem teknik hem de siyasi risklerle karşı karşıya kalmayı sürdürüyor.

kaynak oksijen haber